بشر در طول تاريخ با کمک نيروي انديشه، تفکر و خلاقيت و بهره برداري از منابع موجود بر روي کره زمين، همواره به فکر ساختن ابزارها و ايجاد فن آوري هاي جديد براي تامين نيازهاي اوليه خود از جمله غذا، افزايش ميزان محصول و آسان نمودن انجام کارهاي خود بوده و در اين راستا تا به امروز يک مسير پيشرفتي را طي نموده تا به جايگاه کنوني خود رسيده است. بي شک رسيدن بشر به اين جايگاه، بدون استفاده از ابزار ساخته دست خود، امکان پذير نبوده است. ورود ماشين به عرصه حيات بشري يک انقلاب عظيم در زندگي انسان محسوب مي شود. مکانيزاسيون به شرط اصول توسعه پايدار، عامل اصلي تحرک و رشد مداوم سطوح کمي و کيفي توليد در تمامي بخش هاي آن به شمار مي آيد. کارشناسان، موانع توسعه مکانيزاسيون را علاوه بر کمبود لوازم يدکي و گراني ماشين آلات، ناشي از عدم سازگاري مکانيزاسيون با ساختار فعاليت ها، نبود نظام ترويجي مناسب، ضعف سرمايه گذاري فيزيکي و نيروي انساني مي دانند که به نوبه خود مي تواند پايين بودن بهره وري نيروي انساني و سرمايه را در پي داشته باشد. بنابراين توجه هرچه بيشتر به امر مکانيزاسيون در تمام مراحل توليد، فرآوري و توزيع محصولات، موجبات رقابت پذيري بيشتر مي شود و در نهايت توليد اقتصادي را به همراه خواهد داشت.
در مقاله حاضر، کلياتي از مبحث مکانيزاسيون، مفاهيم، معيارها و شاخص هاي آن و شاخص هاي آبزي پروري مکانيزه، فن آوري هاي نوين، ادوات و تجهيزات مورد استفاده در تکثير و پرورش ماهيان سرد آبي و رابطه مکانيزاسيون و بهره وري ارايه گرديده که اميد است مورد استفاده آبزي پروران و فعالان اين عرصه قرار گيرد.

تعريف مکانيزاسيون
اين واژه داراي دو مفهوم سنتي و مدرن است که مفهوم عام آن استفاده از هر نوع ماشين در فرايند توليد محصول به منظور افزايش سرعت کار، کاهش هزينه هاي کارگري، تقليل سختي کار، اقتصادي نمودن توليد و افزايش بهره وري است. بسياري از متخصصان به اين مفهوم معتقد هستند، اما برداشت ديگري نيز وجود دارد به اين صورت که استفاده از هرگونه فن آوري که منجر به افزايش بهره وري در بخش هاي توليدي شود، به مکانيزاسيون تعبير مي شود.
تعاريف، شاخص ها و معيارهاي مکانيزاسيون:
به طور کلي مکانيزاسيون، تاکنون سه سطح را پشت سر گذاشته است، اين سطوح ارتباط مستقيم با مصرف انرژي داشته و نياز به مصرف انرژي بيشتر، سطوح جديدتري را ايجاد نموده است.
.

سطوح مکانيزاسيون
1) سطح فن آوري ابزار دستس
2) سطح فن آوري دامي
3) سطح فن آوري مکانيکي
.

درجه مکانيزاسيون
درجه مکانيزاسيون عبارت است از مقدار عمليات مکانيزه انجام شده به کل عمليات مکانيزه و يا به عبارت ديگر، نسبت سطح عمليات مکانيزه انجام شده به کل سطح عمليات مورد نياز مي باشد و بر حسب درصد و به تفکيک نوع عمليات و نوع محصول بيان مي گردد.
.

سطح ( ضريب ) مکانيزاسيون
عبارت است از نسبت مجموع کل توان کششي موجود به مجموع کل مساحت زميني که کار ور توليد در آن انجام مي شود. ( البته بايد شرايط جنبي يکسان و ثابتي را براي محاسبه اين فاکتور در نظر گرفت ) و واحد آن اسب بخار بر هکتار مي باشد.
ظرفيت مکانيزاسيون:
عبارت است از مقدار انرژي مکتنيکي مصرف شده در واحد سطح زمين که مربوط به فعاليت بوده و واحد انرژي بر واحد سطح مي باشد و معمولا به صورت اسب بخار ساعت بر هکتار بيان مي شود.
.

مفهوم مکانيزاسيون در آبزي پروري
در دهه اخير با افزايش تعداد متقاضيان تکثير و پرورش آبزيان در کشور از يک طرف و ورود فن آوري ها، ماشين آلات و تجهيزات مختلف از کشورهاي پيشرو و افزايش سطح دانش، تجربه و مهارت بهره برداران از طرف ديگر، موجب شده راندمان توليد به خصوص در بخش ماهيان سرد آبي افزايش چشمگيري يابد. به طور خلاصه مي توان گفت فرآيند ايجاد تغييرات کمي و کيفي در واحدهاي وليد آبزيان با استفاده از ادوات، تجهيزات و فن آوري هاي نوين و پيشرفته در راستاي ارتقاء سطح بهره وري را مکانيزاسيون در صنعت آبزي پروري مي گويند.
بررسي ها نشان مي دهد افزايش توليد در واحد حجم مزارع سرد آبي ( توسعه عمودي ) يکي از راهکارهاي سهل الوصول در تحقق اهداف پيش بيني شده مي باشد. افزايش راندمان توليد بدون افزايش فاحش هزينه ها موجبات رضايت پرورش دهندگان را فراهم خواهد آورد. مسلما اجرايي کردن اين بخش از توسعه در کشور، از طريق مکانيزاسيون امکان پذير خواهد بود. هرچند که در سال هاي اخير شاهد حرکت هايي در اين زمينه از سوي بخش خصوصي بوده ايم، اما انسجام بخشيدن به فعاليت ها در چارچوب يک برنامه ملي مدون، سبب جلوگيري از اتلاف سرمايه و هدر رفتن زمان و مانع از روي آورده آبزي پروران به روش هاي غير کارشناسي در بحث افزايش توليد خواهد بود ...