در طول روده كوچك محيط بتدريج تغيير مي‌كند بطوريكه اين محيط براي رشد باكتريها به دليل فشار پائين‌تر اكسيژن و غلظت پائين‌تر آنزيمها و نمكهاي صفراوي مساعد مي‌شود. (بدليل جذب مجدد نمكهاي صفراوي و تخريب ساختمان آنها بوسيله باكتريها). زماني كه شدت هضم حداكثر باشد سرعت هضم مواد غذائي و جذب آنها در روده نيز زياد است. البته مواد كمي مانند نشاسته و پروتئين وجود دارد كه هضم بالائي توسط باكتريهاي بومي موجود در روده كوچك دارند .(شكل 3)
بنابراين تراكم جمعيت ميكروبي در ايلئوم به دليل محدوديت مواد غذائي پائين مي‌ باشد. اين جمعيت در سكوم فقط بوسيله فيبر قابل تخمير كه مي‌تواند از فيلتر سكومي عبور كند حفظ مي‌ شود. (فيلتر سكومي يك سد فيزيولوژيكي مي‌باشد كه از ورود قطعات بزرگ به داخل سكوم جلوگيري مي‌كند)
با وجود اين وقتي كه به هر دليلي شدت هضم پائين مي‌آيد، نشاسته و پروتئين بيشتري به قسمتهاي پائين روده مي‌رسد و فشار برروي تراكم جمعيت ميكروفلور روده تا حدودي كم مي‌شود. علاوه بر آن تغيير در نوع ماده غذائي در دسترس با نسبتهاي بيشتر نشاسته و پروتئين موجب تغيير نه تنها در تراكم جمعيت ميكروارگانيسمها مي‌شود بلكه باعث تغيير سويه‌هاي غالب نيز مي‌گردد. جيره‌هائي با ويسكوزيتي بالا و يا جيره‌هائي با نشاسته قابل هضم و يا پروتئين پائين نيز موجب چنين عكس‌العملي مي‌شوند و پرندگان بوسيله چندين مكانيسم از جمله افزايش توليد مقدار آنزيمهاي هاضم، افزايش وزن پانكراس و اندازه روده براي جذب مواد غذائي با قابليت جذب پائين عكس العمل نشان مي‌دهند. اين فرايند تا حدي بستگي به محصولات فرعي توليد شده توسط باكتريهائي مثل پلي آمينها كه به عنوان تحريك كنندگان رشد موكوس و انتروسيتها شناخته ‌شده‌اند انجام مي‌گيرد. پرنده براي جبران كاهش جذب مواد غذائي، سعي در افزايش ظرفيت هضم مي‌نمايد بطوري كه رشد ميكروويليهاي روده افزايش مي‌يابد. البته چنين انتروسيتهائي نارس بوده و به دليل محدوديت در توليد آنزيمهاي هضم و جذب كننده و يا توليد آنزيمهائي با غلظت پائينتر، قادر به جذب مواد غذائي با راندمان كمتري مي‌باشند. به علاوه سطح گليكو پروتئينها در سلولهاي نابالغ بطور قابل توجهي متفاوت از سلولهاي بالغ مي‌باشد. در نتيجه كلا يك محيط جديد براي باكتريها به وجود مي آيد و نوع باكتريها به سرعت در اثر بيماريهاي روده‌اي تغيير مي‌كند و يك تغيير ساده در جيره مي‌تواند پيامدهاي خطرناكي داشته باشد. آنتي‌ بيوتيكهاي محرك رشد با تاثير مستقيم روي باكتريهاي مضر، بطور معني داري خسارتهاي ناشي از تغيير جيره‌غذائي را محدودمي‌كنند وعواقب مضر ناشي از تغييرات غذا به حداقل كاهش مي‌يابد. در نتيجه تفاوتها در قابليت هضم جيره، حذف آنتي‌بيوتيكهاي محرك رشد موجب تفاوت در عملكرد خواهد شد.
يك فاكتور كليدي در تصميم گيري براي در دسترس بودن مواد غذائي براي رشد باكتريها، ارتباط و تاثير محصولاتي مثل آنزيمها و بتائين مي‌باشد كه تفاوتهاي بين قابليت هضم مواد غذائي را كاهش مي‌دهند.

.
محصولات جايگزين آنتي بيوتيكهاي محرك رشد
راههاي زيادي جهت تاثير گذاري بر روي جمعيت ميكروفلور روده وقتي كه آنتي‌ بيوتيكهاي محرك رشد حذف مي‌گردند وجود دارد. متد رايج استفاده از دز درماني آنتي‌بيوتيك مي‌باشد كه بدون ترديد موجب افزايش بيماريهاي مقاوم خواهد شد البته به همان اندازه كه مصرف آنتي‌ بيوتيكها نگران كننده است هيچكدام از پيشنهادات زير نيز بطور كامل حذف آنتي‌ بيوتيكها را جبران نخواهد كرد . بايد تاكيد گردد كه همه راهكارهاي بحث شده در اين مقاله تنها تا حدودي مي‌توانند حذف آنتي‌بيوتيكهاي محرك رشد را از طريق مكانيسمهاي غير مستقيم جبران نمايند.
مكانيسمهاي موجود در اين راهكارها در سه طبقه قرار مي‌گيرند (جدول 1)
البته اين ليست جامع و كامل نمي‌باشد و محصولات ديگري نيز وجود دارد كه ادعا مي‌شود در جيره‌هاي فاقد آنتي بيوتيك به عنوان محرك رشد مؤثرند ...

.

طبقه‌بندي	مثال
1- محدود كردن مواد غذائي در دسترس براي باكتريهاي روده	آنزيمها، مواد غذائي با كيفيت بالا، فرايند مواد غذائي دانه كامل غلات
2- تخمين احتمال بهبود غالبيت سويه‌هاي مفيد باكتريها بر پاتوژنها	آنزيمها بتائين دانه كامل غلات مواد غذائي با كيفيت بالا پروبيوتيكها قندهاي قابل تخمير جيره با نيتروژن پائين غذاي استريل با حرارت و يا اسيد

علي بزاززادکان
( کارشناس ارشد تغذيه)